Maddi hasarlı trafik kazalarında zarar, yalnızca aracın tamir masrafından ibaret değildir. Kazanın özelliklerine göre hasar bedeli, değer kaybı, araç mahrumiyet bedeli ve ticari kazanç kaybı ayrı ayrı talep edilebilir.
Hasar ve Hasar Farkı Bedeli
Hasar bedeli, aracın kaza öncesindeki durumuna getirilebilmesi için gereken makul onarım gideridir. Parça, işçilik, boya, sökme-takma ve kalibrasyon gibi zorunlu giderler bu kapsamdadır.
Sigorta şirketinin ödediği tutar gerçek onarım maliyetini karşılamıyorsa eksik kalan kısım “hasar farkı” olarak istenebilir. Bu fark; parça fiyatı, eksik işçilik, uygulanan iskonto veya ekspertizde dikkate alınmayan onarım kalemlerinden kaynaklanabilir.
Araç Değer Kaybı
Araç değer kaybı, hasar onarıldıktan sonra aracın ikinci el piyasa değerinde meydana gelen düşüştür. Hesaplamada aracın marka ve modeli, yaşı, kilometresi, hasarın niteliği, değişen veya boyanan parçalar, önceki kazalar ve gerçek piyasa koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Aracın daha önce aynı bölgeden hasar görmüş olması, talebin otomatik olarak reddedilmesini gerektirmez. Yeni kazanın hasar sayısını ve toplam hasar tutarını artırarak aracın piyasa değerinde ayrıca düşüş yaratıp yaratmadığı araştırılmalıdır. Ancak önceki kazadan doğan kayıp ikinci kez istenemez; yalnızca son kazanın meydana getirdiği ilave değer kaybı tazmin edilir.
İkame Araç ve Araç Mahrumiyet Bedeli
Araç mahrumiyet bedeli, zarar görenin aracını makul onarım süresince kullanamamasından doğan zarardır. Araç kiralanmamış veya kiralama faturası sunulmamış olsa bile aynı nitelikte bir aracın makul kira bedeli esas alınarak hesaplama yapılabilir.
Araç mahrumiyet bedeli, kural olarak zorunlu trafik sigortası teminatı dışında kalan dolaylı zarar niteliğindedir. Bu nedenle talep, genellikle kazada kusurlu sürücüye ve KTK m.85 kapsamında işletene yöneltilir.
Ticari Araçlarda Kazanç Kaybı
Taksi, servis, minibüs, kamyon ve benzeri ticari araçların makul onarım süresince çalıştırılamaması nedeniyle ortaya çıkan net kazanç kaybı da talep edilebilir.
Hesaplama brüt ciro üzerinden değil; aracın önceki gelirleri, çalışma düzeni ve zorunlu giderleri dikkate alınarak elde edilebilecek net kazanç üzerinden yapılır. Araç mahrumiyet bedeli ile kazanç kaybı aynı dönem bakımından mükerrer tazminata yol açmamalıdır.
Kazanç kaybı da kural olarak zorunlu trafik sigortasının teminatı dışında olup kusurlu sürücü ve işletene yöneltilir.
Sigorta Şirketine Başvuru ve 15 Günlük Süre
Sigorta şirketine karşı dava açılmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulmadan önce şirkete yazılı başvuru yapılmalıdır.
Sigorta şirketi talebi reddeder, eksik karşılar veya trafik sigortası başvurusuna 15 gün içinde cevap vermezse zarar gören, Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir ya da gerekli usul şartlarını tamamlayarak dava açabilir.
Buradaki 15 gün, tahkim veya dava yoluna geçilebilmesi bakımından önemlidir. Sigortacının ödeme yükümlülüğü ve temerrüdü bakımından ise gerekli belgelerin tesliminden itibaren KTK m.99’da düzenlenen sekiz iş günlük süre ayrıca dikkate alınır.
Faiz Ne Zaman Başlar?
Kusurlu sürücü ile işleten bakımından faiz, kural olarak ayrıca ihtara gerek bulunmaksızın kaza tarihinden itibaren talep edilebilir.
Sigorta şirketi bakımından ise faiz, gerekli bilgi ve belgelerle usulüne uygun başvuru yapılmasından ve kanuni ödeme süresinin geçmesinden sonra işlemeye başlar. Uygulanacak faizin yasal faiz veya ticari temerrüt faizi olması, özellikle sorumlu aracın ticari niteliğine ve somut uyuşmazlığın özelliklerine göre belirlenir.
Sonuç
Trafik kazalarından doğan tazminatlarda temel amaç, zarar görenin gerçek zararının tamamen karşılanmasıdır. Aracın onarılmış olması; piyasa değerindeki düşüşü, araçtan yoksun kalma zararını veya ticari kazanç kaybını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu nedenle her zarar kalemi, sorumlular ve sigorta teminatı yönünden ayrı ayrı değerlendirilmelidir.