Bir kimsenin ölümüyle miras, kanun gereği mirasçılarına geçer. Birden fazla mirasçı bulunması hâlinde ise paylaşma yapılıncaya kadar tereke üzerinde miras ortaklığı meydana gelir. Bu dönemde mirasçılardan hiçbiri, miras kalan evin veya başka bir taşınmazın tamamını yalnızca kendisine aitmiş gibi kullanma hakkına sahip değildir.
Bununla birlikte, bir mirasçının taşınmazı tek başına kullanması da kendiliğinden ecrimisil ödemesini gerektirmez. Mirasçılar arasındaki ecrimisil uyuşmazlıklarında; kullanımın biçimi, diğer mirasçıların kullanımdan dışlanıp dışlanmadığı ve yararlanma taleplerinin karşı tarafa bildirilip bildirilmediği birlikte değerlendirilir.
Ecrimisil Nedir?
Ecrimisil, bir kira bedeli değil; hak sahibinin rızası dışında gerçekleşen haksız kullanım nedeniyle istenen tazminattır. Hukuki dayanağını, kötü niyetli zilyedin sorumluluğunu düzenleyen Türk Medeni Kanunu’nun 995. maddesi ile Yargıtay içtihatlarından alır.
Bu nedenle mirasçılar arasında yazılı veya sözlü bir kira sözleşmesi bulunmadıkça, talep edilen bedelin hukuki niteliği “kira alacağı” değil, haksız kullanım tazminatıdır.
Mirasçı Olmak Sınırsız Kullanım Hakkı Verir mi?
Mirasçılardan her biri tereke üzerinde hak sahibidir. Ancak bu hak, diğer mirasçıların haklarını ortadan kaldıracak biçimde kullanılamaz.
Örneğin miras kalan tek bir evde kardeşlerden birinin yıllarca tek başına oturması, diğer mirasçıların eve girmesine engel olması veya taşınmazı üçüncü kişiye kiralayıp gelirin tamamını alması hâlinde ecrimisil sorumluluğu gündeme gelebilir.
Buna karşılık taşınmazda fiilî bir kullanım düzeni oluşmuş ve her mirasçı kendisine bırakılan bölümü çekişmesiz biçimde kullanıyorsa, sırf bir mirasçının payına göre daha az yer kullandığı iddiasıyla ecrimisil istenmesi her zaman mümkün değildir. Böyle bir durumda kullanım biçiminin belirlenmesi veya ortaklığın giderilmesi yollarına başvurulması gerekebilir.
İntifadan Men Şartı Nedir?
Yargıtayın yerleşik uygulamasına göre mirasçılar ve paydaşlar, kural olarak intifadan men edilmedikçe birbirlerinden ecrimisil isteyemezler.
İntifadan men; taşınmazdan veya taşınmazın gelirinden yararlanmak isteyen mirasçının bu iradesini, taşınmazı kullanan diğer mirasçıya bildirmesidir. Başka bir ifadeyle:
“Ben de bu taşınmazdan yararlanmak veya payıma düşen kullanım karşılığını almak istiyorum.”
iradesinin karşı tarafa açıkça yöneltilmesi gerekir.
Bu bildirimin mutlaka noter ihtarnamesiyle yapılması zorunlu değildir. Tanık, mesaj, yazışma, daha önce açılan dava veya başlatılan takip gibi delillerle de ispat mümkündür. Bununla birlikte, bildirimin içeriği ve ulaştığı tarih bakımından noter ihtarnamesi uygulamada daha güvenli bir ispat aracıdır.
Kural olarak ecrimisil, yararlanma talebinin karşı tarafa ulaştığı tarihten sonraki dönem için istenebilir. Aile içi hoşgörüyle yıllarca sürdürülen kullanımın bedeli, herhangi bir uyarı yapılmadan geçmişe dönük olarak otomatik biçimde talep edilemez.
İntifadan Men Şartının Aranmadığı Başlıca Hâller
Yargıtay uygulamasında bazı durumlarda önceden bildirim şartı aranmayabilir. Başlıca istisnalar şunlardır:
Ancak bu istisnaların bulunup bulunmadığı, her taşınmaz ve her mirasçı yönünden somut olayın özelliklerine göre ayrıca incelenmelidir.
Ecrimisil Bedeli Nasıl Hesaplanır?
Ecrimisil bedeli, taşınmazı kullanan mirasçının kendi belirlediği veya diğer mirasçıların talep ettiği rastgele bir kira bedeli değildir.
Konut ve işyerlerinde öncelikle taşınmazın dava konusu ilk dönemde, mevcut durumuyla serbest piyasada sağlayabileceği emsal kira geliri belirlenir. Taşınmazın konumu, büyüklüğü, kullanım şekli, fiziksel durumu ve emsal kira sözleşmeleri dikkate alınır. Sonraki dönemler de Yargıtayın benimsediği hesap ilkelerine göre ayrı ayrı değerlendirilir.
Davacı mirasçı, kural olarak hesaplanan toplam bedelin tamamını değil, kendi miras hakkına karşılık gelen kısmını talep edebilir. Taşınmazdan fiilen gelir elde edilmişse, bu gelirler de hesaplamada önem taşır.
Ecrimisilde Zamanaşımı
Yargıtayın yerleşik uygulamasında ecrimisil alacağı beş yıllık zamanaşımına tabidir. Bu nedenle dava açıldığında, şartları oluşmuş olmak kaydıyla, dava tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık dönem talep edilebilir.
Ancak intifadan men şartının gerekli olduğu bir olayda, yalnızca beş yıllık süreye dayanmak yeterli değildir. Yararlanma talebinin hangi tarihte bildirildiği de ayrıca belirlenmelidir.
Ecrimisil Davası Ortaklığı Sona Erdirir mi?
Ecrimisil davası yalnızca geçmiş dönemdeki haksız kullanımın karşılığını konu alır. Taşınmazdaki ortaklığı sona erdirmez ve taşınmazın gelecekte nasıl kullanılacağını tek başına çözmez.
Mirasçılar arasındaki uyuşmazlığın kalıcı biçimde çözülebilmesi için olayın niteliğine göre:
yollarından birine de başvurulması gerekebilir.
Sonuç
Miras kalan taşınmazı bir kardeşin tek başına kullanması, diğer mirasçıların haklarını ortadan kaldırmaz. Ancak sadece taşınmazda oturulması da her durumda otomatik olarak ecrimisil borcu doğurmaz.
Ecrimisil bakımından esas olan; diğer mirasçıların kullanımdan dışlanması, yararlanma taleplerinin karşı tarafa bildirilmesi, kullanımın haklı bir nedene dayanıp dayanmadığı ve intifadan men şartının veya istisnalarından birinin bulunup bulunmadığıdır.
Bu nedenle her uyuşmazlık; mirasçılık durumu, taşınmazın niteliği, aile içindeki önceki kullanım düzeni ve taraflar arasındaki bildirimler dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.