Trafik kazasının yalnızca maddi hasarla sonuçlanması, tarafların her durumda kendi aralarında kaza tespit tutanağı düzenleyebileceği anlamına gelmez. Kazanın niteliğine, sürücülerin durumuna, araçların zorunlu trafik sigortasının bulunup bulunmadığına ve kazada üçüncü kişilere veya kamuya ait malların zarar görüp görmediğine göre izlenecek usul değişmektedir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 81. maddesi ve Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 152. maddesi uyarınca, yalnız maddi hasarla sonuçlanan kazalarda sürücülerin tamamı kazanın oluş şeklinin kendi aralarında tespit edilmesi konusunda anlaşırsa “Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı” düzenleyerek olay yerinden ayrılabilir.
Ancak mevzuat bazı durumlarda tutanağın sürücüler tarafından değil, trafik zabıtası veya yetkili kolluk tarafından düzenlenmesini öngörmektedir.
Hangi Durumlarda Sürücüler Kendi Aralarında Kaza Tespit Tutanağı Düzenlememelidir?
Karayolları Trafik Yönetmeliği ve maddi hasarlı kazalara ilişkin uygulama esasları kapsamında özellikle şu durumlarda kolluğa haber verilmelidir:
Sağlık Bakanlığına ait ambulans ve acil sağlık araçları bakımından kamu araçlarına ilişkin kuralın ayrıca bir istisnası bulunmaktadır.
Bu hâllerde sürücülerin kendi aralarında düzenlediği standart maddi hasarlı kaza tutanağı yerine olayın yetkili kolluk tarafından tespit edilmesi önem taşımaktadır. Özellikle alkol, uyuşturucu kullanımı veya ehliyetsizlik şüphesi bulunan olaylarda bu hususların sürücülerin kendi beyanlarıyla değil, yetkili makamlar tarafından tespit edilmesi hem kusur hem de sonraki sigorta ve tazminat süreci bakımından önemlidir.
Kaza Tespit Tutanağı Kusur Oranını Belirler mi?
Kaza tespit tutanağı ile kusur oranı birbirinden ayrılmalıdır.
Sürücüler tarafından düzenlenen tutanak esas olarak kazanın meydana geliş biçimini, araçların konumunu ve tarafların olaya ilişkin beyanlarını ortaya koyar. Tarafların tutanağa “%100 kusurluyum” veya benzeri ifadeler yazması, sigorta hukuku bakımından tek başına kesin bir kusur tespiti niteliğinde değildir.
Anlaşmalı maddi hasarlı kazalarda tutanak ve varsa fotoğraflar sigorta şirketlerine iletilir; kusur değerlendirmesi sigorta şirketleri tarafından yapılır. Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) sisteminde sorumluluk oranları %0, %50 veya %100 olarak belirlenebilmektedir. Şirketlerin değerlendirmeleri arasında uyuşmazlık çıkması hâlinde ilgili değerlendirme mekanizmaları devreye girmektedir.
Bu nedenle kaza yerinde araçların konumunun, yol ve trafik işaretlerinin, hasar noktalarının ve mümkünse olay yerinin farklı açılardan fotoğraflanması önemlidir.
Usule Aykırı Tutanak Tazminat Hakkını Tamamen Ortadan Kaldırır mı?
Burada “tutanağın sigorta işlemlerinde kabul edilmemesi” ile “zarar görenin maddi hukuk bakımından tazminat hakkının ortadan kalkması” birbirinden ayrılmalıdır.
Örneğin kolluk tarafından tutanak tutulması gereken bir olayda tarafların kendi aralarında standart KTT düzenlemesi, bu tutanağın sigorta değerlendirme sürecinde kabul edilmemesine veya olayın ispatında ciddi sorunlarla karşılaşılmasına yol açabilir.
Ancak bu durum tek başına zarar gören kişinin maddi hukuk bakımından sahip olduğu tazminat hakkının kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kaza, kusur, zarar ve illiyet bağının hukuken geçerli başka delillerle ortaya konulabilmesi mümkündür.
Bu nedenle “tutanak geçersizse bütün zarar mutlaka kişinin üzerinde kalır” şeklindeki genel bir yaklaşım hukuken isabetli değildir.
Alkollü veya Ehliyetsiz Sürücü Varsa Trafik Sigortası Ödeme Yapmaz mı?
Bu konuda da önemli bir ayrım bulunmaktadır.
Kazaya neden olan aracın geçerli zorunlu mali sorumluluk sigortasının bulunması hâlinde, aracın alkollü veya ehliyetsiz bir kişi tarafından kullanılmış olması zarar gören üçüncü kişinin sigortacıya karşı olan talep hakkının otomatik olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Karayolları Trafik Kanunu’nun 95. maddesi uyarınca, sigorta sözleşmesinden veya sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerinden kaynaklanan ve sigortacının tazminat yükümlülüğünü kaldıran veya azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez. Sigortacı, zarar görene yaptığı ödeme sonrasında kanuni ve sözleşmesel şartların bulunması hâlinde sigorta ettirene rücu edebilir.
Başka bir ifadeyle, zarar gören üçüncü kişinin sigortacıya karşı hakkı ile sigortacı ve sigorta ettiren arasındaki iç ilişki birbirinden farklıdır.
Örneğin geçerli trafik sigortası bulunan A aracının sürücüsü alkollü şekilde B aracına zarar vermişse, yalnızca sürücünün alkollü olması nedeniyle B’nin zararının hiçbir şekilde trafik sigortasından karşılanamayacağı söylenemez. Sigortacı, üçüncü kişinin sigorta kapsamındaki zararını karşıladıktan sonra şartları mevcutsa ödediği tutar bakımından sigorta ettirene rücu edebilir.
Burada ayrıca zorunlu trafik sigortası ile kasko sigortasının karıştırılmaması gerekir. Zorunlu trafik sigortası esas olarak aracın üçüncü kişilere verdiği zararları teminat altına alır; kusurlu sürücünün kendi aracındaki zarar ise aynı kapsamda değerlendirilmez. Kendi araç zararları bakımından varsa kasko poliçesinin teminat şartları ayrıca incelenmelidir.
Zarar Gören Sigorta Şirketine Doğrudan Başvurabilir mi?
Evet.
Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesine göre zarar gören, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki talebi bakımından dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmalıdır. Sigorta şirketinin başvuruyu 15 gün içerisinde cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamaması hâlinde zarar gören, şartları çerçevesinde dava veya Sigorta Tahkim Komisyonu yoluna başvurabilir.
Ayrıca KTK’nın 99. maddesi uyarınca, zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarıyla belirlenen gerekli belgelerin sigortacıya iletilmesinden itibaren, sigorta teminatı ve limitleri kapsamında ödenmesi gereken miktarlar bakımından sekiz iş günlük ödeme süresi öngörülmektedir.
Dolayısıyla zarar görenin doğrudan sigorta şirketine müracaat hakkı trafik sigortası sisteminin temel unsurlarından biridir.
Aracın Hiç Trafik Sigortası Yoksa Ne Olur?
Kazaya neden olan aracın olay tarihinde geçerli bir zorunlu trafik sigortasının hiç bulunmaması farklı bir durumdur. Böyle bir durumda başvurulabilecek bir trafik sigortacısı bulunmadığından, zarar görenin somut olayın koşullarına göre araç işleteni ve sürücü başta olmak üzere hukuken sorumlu kişilere karşı tazminat talebinde bulunması gündeme gelir.
Bu nedenle “sürücü alkollü veya ehliyetsiz” olması ile “aracın hiç zorunlu trafik sigortasının bulunmaması” hukuken aynı sonuçları doğuran durumlar değildir.
Sonuç
Maddi hasarlı trafik kazalarında doğru tutanağın düzenlenmesi yalnızca şekli bir işlem değildir. Kaza anında yapılan tespitler, sonraki kusur değerlendirmesini, sigorta başvurusunu ve gerektiğinde açılabilecek tazminat davasını doğrudan etkileyebilir.
Kaza yalnızca maddi hasarlı olsa dahi ehliyetsizlik, alkol veya uyuşturucu şüphesi, sigortasız araç, kamu malına veya üçüncü kişiye ait eşyalara zarar verilmesi gibi özel durumlarda sürücülerin kendi aralarında standart KTT düzenlemekle yetinmemeleri ve yetkili kolluğa haber vermeleri gerekir.
Bununla birlikte, kaza tutanağındaki bir usulsüzlük ile kişinin tazminat hakkının varlığı birbirine karıştırılmamalı; zarar görenin işletene, sürücüye ve şartları varsa zorunlu trafik sigortacısına karşı sahip olduğu haklar somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Mevzuat Dayanakları: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.81, m.95, m.97 ve m.99; Karayolları Trafik Yönetmeliği m.152; Yalnız Maddi Hasarla Sonuçlanan Trafik Kazalarında Taraflarca Doldurulacak Kaza Tespit Tutanaklarına İlişkin Genelge (2017/18).