Ceza soruşturması veya kovuşturması kapsamında yakalanmak ya da tutuklanmak, kişinin özgürlüğüne yönelik en ağır koruma tedbirleri arasında yer almaktadır. Peki kişi hakkında daha sonra kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse veya kişi yargılama sonunda beraat ederse, uğradığı zararların tazminini Devletten isteyebilir mi?
Evet, belirli şartlar altında isteyebilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 141/1-e maddesine göre; kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına (KYOK) veya beraatine karar verilen kişiler, uğradıkları maddi ve manevi zararların tazminini Devletten talep edebilirler.
Buradaki önemli nokta şudur:
Yakalama veya tutuklama tedbirinin hukuka aykırı olduğunun ayrıca ispatlanması gerekmez.
Başka bir ifadeyle, yakalama veya tutuklama tedbiri uygulandığı tarihte kanuna uygun olsa dahi, soruşturmanın KYOK ile veya kovuşturmanın beraat kararıyla sonuçlanması hâlinde CMK m.141/1-e kapsamında tazminat hakkı doğabilir.
Dolayısıyla burada tazminat hakkının doğması için mutlaka “haksız tutuklama” veya “hukuka aykırı yakalama” bulunması şart değildir. Kanuna uygun olarak uygulanan bir koruma tedbiri de yargılama sonucuna bağlı olarak tazminata konu olabilir.
Maddi ve Manevi Tazminat İstenebilir
CMK m.141 uyarınca kişi, şartların oluşması hâlinde maddi ve manevi zararlarının tazminini Devletten isteyebilir.
Maddi tazminat, kişinin özgürlüğünün kısıtlandığı süreç nedeniyle uğradığı ekonomik kayıpları; manevi tazminat ise yakalama veya tutuklamanın kişi üzerinde meydana getirdiği elem, üzüntü ve kişisel etkileri karşılamaya yöneliktir.
Tazminat miktarı somut olayın özelliklerine göre belirlenir.
Her Beraat Otomatik Olarak Tazminat Hakkı Doğurur mu?
Hayır.
Sadece beraat etmiş olmak tek başına CMK m.141/1-e kapsamında tazminat alınması için yeterli değildir. Bu hüküm bakımından kişinin soruşturma veya kovuşturma sırasında yakalanmış veya tutuklanmış olması ve ayrıca CMK m.144’te düzenlenen tazminat yasağı hâllerinden birinin bulunmaması gerekir.
Hangi Hâllerde Tazminat İstenemez?
CMK m.144 uyarınca, kanuna uygun olarak uygulanan koruma tedbirleri bakımından aşağıdaki kişiler tazminat isteyemez:
Bu nedenle her somut olayda yalnızca beraat veya KYOK kararına değil, kararın hangi hukuki nedenle verildiğine de bakılması gerekir.
Başvuru Süresi Ne Kadardır?
CMK m.142 uyarınca tazminat istemi;
karar veya hükmün kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren 3 ay içinde ve her hâlde karar veya hükmün kesinleşme tarihini izleyen 1 yıl içinde ileri sürülmelidir.
Bu sürelerin geçirilmesi hak kaybına neden olabileceğinden kesinleşme ve tebliğ tarihlerinin dikkatle takip edilmesi önemlidir.
Başvuru Nereye Yapılır?
1 Haziran 2024 tarihinden itibaren CMK m.141/1-e kapsamındaki, yani kanuna uygun yakalama veya tutuklama sonrasında KYOK ya da beraat kararı verilmesine dayanan tazminat talepleri Adalet Bakanlığı Tazminat Komisyonu tarafından incelenmektedir.
Bu nedenle söz konusu talepler bakımından eski uygulamadaki gibi doğrudan Ağır Ceza Mahkemesine başvurulmamaktadır. Buna rağmen Ağır Ceza Mahkemesine yapılan başvurular Komisyona gönderilmekte ve mahkemeye yapılan başvuru tarihi esas alınmaktadır.
Tazminat Komisyonunun kararına karşı ise kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde, Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.
Sonuç
Bir kişinin ceza soruşturması veya kovuşturması sırasında yakalanması ya da tutuklanması ve daha sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilmesi, şartları mevcutsa Devletten maddi ve manevi tazminat talep edilmesine imkân verir.
Üstelik CMK m.141/1-e kapsamında tazminat talep edebilmek için, yakalama veya tutuklama kararının baştan itibaren hukuka aykırı olduğunun ayrıca ispatlanması gerekmez.
Bununla birlikte her beraat veya KYOK kararı kendiliğinden tazminat hakkı doğurmaz. Uygulanan koruma tedbirinin niteliği, kararın verilme sebebi, kesinleşme ve tebliğ tarihleri ile CMK m.144’te düzenlenen tazminat yasağı hâlleri somut olay bakımından birlikte değerlendirilmelidir.